W zapisie recepty okularowej DS oznacza moc sferyczną, DC moc cylindryczną (składnik astygmatyzmu), a oś (x …) określa orientację cylindra w zakresie 0–180°. Ta sama korekcja astygmatyzmu może być zapisana w postaci cylindra ujemnego albo dodatniego. Przekształcenie między tymi formami nazywa się transpozycją cylindryczną.
Stosuje się trzy kroki (wszystkie naraz, bo dopiero komplet daje zapis równoważny):
- Nowa sfera = stara sfera + stary cylinder
- Nowy cylinder = −(stary cylinder) (zmiana znaku)
- Nowa oś = stara oś ± 90° (tak, aby wynik pozostał w przedziale 0–180°)
Dla recepty: +3,00 DS −2,00 DC x 140:
- Nowa sfera: +3,00 + (−2,00) = +1,00 DS
- Nowy cylinder: −(−2,00) = +2,00 DC
- Nowa oś: 140 − 90 = 50, czyli zapis x 050
Dlatego zapis równoważny to +1,00 DS +2,00 DC x 050 – opisuje identyczną moc w dwóch prostopadłych meridianach głównych, zmienia się tylko konwencja zapisu.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?
- +1,00 DS +2,00 DC x140 – ma dobry znak cylindra i sferę, ale nie zmienia osi o 90°, więc nie jest transpozycją.
- +1,00 DS −2,00 DC x 140 – pozostawia ten sam cylinder; brak odwrócenia znaku oznacza brak transpozycji.
- +1,00 DS −2,00 DC x 050 – zmienia oś, ale nie zmienia znaku cylindra, więc nadal nie jest zapisem równoważnym w formie plus-cylinder.
W praktyce transpozycję wykonuje się m.in. przy sprawdzaniu recept, zamawianiu soczewek (różni producenci preferują różne formy) oraz przy wprowadzaniu danych do urządzeń i systemów w pracowni optycznej.
