KWALIFIKACJA ELM6 - TEST WIEDZY NR 4

PYTANIE NR 15.
Zinterpretuj poniższą tabelę prawdy dla układu sterowania:
XYZ
000
010
100
111
Jakie stwierdzenie jest prawdziwe?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Z tabeli prawdy wynika, że wyjście Z ma wartość 1 tylko w jednym przypadku: gdy X=1 oraz Y=1.
We wszystkich pozostałych kombinacjach (00, 01, 10) Z=0, więc układ realizuje zależność typu AND: Z załącza się wyłącznie przy jednoczesnym stanie "1" na obu wejściach.

Pełne wyjaśnienie:

W tabeli prawdy każda linia opisuje, jaki stan przyjmuje wyjście Z dla danej kombinacji stanów wejść X i Y. Aby poprawnie odpowiedzieć, nie trzeba zgadywać "jaka to bramka", tylko odczytać, kiedy dokładnie pojawia się Z=1.

W pokazanej tabeli:

  • dla X=0, Y=0 mamy Z=0,
  • dla X=0, Y=1 mamy Z=0,
  • dla X=1, Y=0 mamy Z=0,
  • dla X=1, Y=1 mamy Z=1.

Wniosek jest jednoznaczny: Z jest równe 1 tylko wtedy, gdy oba wejścia są w stanie 1. To odpowiada funkcji logicznej koniunkcji (AND), często zapisywanej jako Z = X ∧ Y.

Dlatego poprawne jest stwierdzenie: "Z załącza się tylko, gdy X i Y są włączone." Słowo "tylko" jest tu kluczowe, bo oznacza, że żadna inna kombinacja nie może dać Z=1.

Pozostałe odpowiedzi są błędne, ponieważ przeczą tabeli:

  • "Z załącza się tylko, gdy X i Y są wyłączone." — dla X=0 i Y=0 tabela pokazuje Z=0, więc nie ma "załączenia".
  • "Z załącza się tylko, gdy X lub Y jest włączone." — gdy X=1, Y=0 lub X=0, Y=1 tabela nadal daje Z=0, więc samo jedno wejście w stanie 1 nie wystarcza.
  • "Z załącza się tylko, gdy X i Y są wyłączone lub oba są włączone." — tabela nie potwierdza przypadku "oba wyłączone", bo wtedy Z=0; prawdziwy jest wyłącznie przypadek "oba włączone".

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w tabeli prawdy widzisz pojedynczy wiersz z Z=1 i jest to wiersz 11, to najczęściej oznacza to koniunkcję (AND). Zawsze jednak warto potwierdzić to, sprawdzając wszystkie wiersze.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tabelę prawdy czyta się wierszami: dla każdej kombinacji wejść (np. X i Y) sprawdzasz, jaki stan ma wyjście Z. Kluczowe jest znalezienie wszystkich przypadków, gdy Z=1, i opisanie warunku wspólnego dla tych wierszy.
Oznacza to, że wyjście Z osiąga stan aktywny (1) wyłącznie przy jednoczesnym spełnieniu dwóch warunków na wejściach. Jeśli choć jedno z wejść ma 0, to Z pozostaje 0. To typowa logika zezwolenia i blokady.
W bramce AND wynik jest równy 1 tylko wtedy, gdy wszystkie wejścia są równe 1. W podanej tabeli jedyny wiersz z Z=1 to X=1 i Y=1, a pozostałe kombinacje dają 0. To dokładnie definicja koniunkcji.
Dla AND (koniunkcji) wyjście jest 1 tylko przy 11. Dla OR (alternatywy) wyjście jest 1 przy 01, 10 i 11. Jeśli w tabeli widzisz Z=1 już wtedy, gdy "wystarczy jedno wejście", to jest to OR, a nie AND.
Taka logika jest używana, gdy urządzenie ma zadziałać dopiero po spełnieniu dwóch warunków, np. osłona zamknięta i przycisk START wciśnięty. Dopiero wtedy sterownik może załączyć napęd, przekaźnik lub elektrozawór.
Tak. Ponieważ Z=1 występuje tylko dla X=1 i Y=1, równanie ma postać Z = X ∧ Y. Gdyby było więcej wierszy z Z=1, zwykle buduje się sumę iloczynów (SOP), łącząc warunki dla każdego wiersza.
Najczęstszy błąd to "dopasowanie z pamięci" (np. uznanie, że to OR) bez sprawdzenia wierszy 01 i 10. Drugi błąd to pomijanie słowa "tylko" i traktowanie go jak "na przykład", co zmienia sens warunku.
Z jest zawsze równe 0, gdy w żadnym wierszu tabeli nie pojawia się Z=1. Oznacza to, że układ nie ma warunku załączenia (wyjście jest stale nieaktywne) albo tabela została błędnie zestawiona dla danego układu.
Wystarczy sprawdzić wiersze, gdzie tylko jedno wejście ma 1: (X=0,Y=1) i (X=1,Y=0). Jeśli przy tych kombinacjach Z nie jest równe 1, to warunek "X lub Y" nie może być prawdziwy.
Ćwicz rozpoznawanie podstawowych funkcji (AND, OR, NOT) po tabelach i odwrotnie. Zawsze analizuj wszystkie wiersze, a nie tylko jeden. Pomaga też rysowanie prostych schematów bramek lub logiki stykowej odpowiadającej tabeli.
info

Statystycznie 57% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Źródła:

  • M. Morris Mano, Michael D. Ciletti, "Digital Design: With an Introduction to the Verilog HDL", 5th Edition, rozdziały o bramkach logicznych i tabelach prawdy (AND).
  • Thomas L. Floyd, "Digital Fundamentals", 11th Edition, sekcje dotyczące podstawowych bramek logicznych oraz truth tables.
  • R. F. Tinder, "Engineering Digital Design", rozdziały wprowadzające do algebry Boole’a i funkcji AND oraz ich reprezentacji tabelą prawdy.

Materiały:

  • Podręcznik do techniki cyfrowej (rozdziały o bramkach logicznych i tabelach prawdy)
  • Materiały dydaktyczne z podstaw automatyki/PLC (logika stykowa a bramki AND/OR)
  • Zestawy zadań z algebry Boole’a i rozpoznawania funkcji logicznych z tabel prawdy

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego