KWALIFIKACJA ELM1 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 3.
Który schemat przedstawia układ sterowania pchającym siłownikiem jednostronnego działania z monostabilnym elektrozaworem rozdzielającym?
Ilustracja przedstawia cztery schematy układów sterowania pneumatycznego, które mogą być częścią egzaminu zawodowego dla
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawny schemat musi przedstawiać siłownik jednostronnego działania (jeden króciec roboczy i powrót sprężyną) oraz rozdzielacz monostabilny sterowany cewką, który po zaniku sygnału wraca sprężyną do położenia spoczynkowego i zapewnia właściwe zasilanie oraz odpowietrzenie siłownika.

Pełne wyjaśnienie:

W układzie sterowania pchającym siłownikiem jednostronnego działania kluczowe jest rozpoznanie dwóch elementów: typu siłownika oraz typu zaworu rozdzielającego.

Siłownik jednostronnego działania wykonuje ruch roboczy (np. wysuw/pchnięcie) dzięki doprowadzeniu medium tylko do jednej komory. Powrót do położenia wyjściowego realizuje zazwyczaj sprężyna wbudowana w siłownik. Na schemacie często oznacza to jeden przewód roboczy do siłownika i symbol sprężyny po stronie powrotu.

Monostabilny elektrozawór rozdzielający (monostabilny rozdzielacz sterowany elektromagnesem) ma jedno położenie stabilne – po zaniku zasilania cewki wraca sprężyną do położenia spoczynkowego. W praktyce dla siłownika jednostronnego działania typowo spotyka się rozdzielacz 3/2, który w jednym położeniu zasila siłownik, a w drugim umożliwia jego odpowietrzenie (co pozwala sprężynie w siłowniku wykonać powrót).

Dlatego poprawny schemat to taki, który jednocześnie spełnia warunki:

  • siłownik ma jedno przyłącze robocze i powrót sprężyną,
  • zawór jest monostabilny (powrót sprężyną do położenia spoczynkowego),
  • zawór zapewnia logiczny tor zasilanie/odpowietrzenie siłownika w zależności od wysterowania cewki.

Pozostałe schematy są błędne, jeśli przedstawiają np. siłownik dwustronnego działania (dwa przyłącza robocze), rozdzielacz bistabilny (dwa położenia stabilne bez sprężynowego powrotu) albo takie połączenie, w którym w stanie spoczynku siłownik nie ma możliwości odpowietrzenia i sprężyna nie mogłaby wykonać powrotu.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw policz przyłącza i sprawdź, czy na symbolu siłownika jest sprężyna. Dopiero potem oceń, czy zawór ma sprężynę powrotną (monostabilność) i czy jego położenie spoczynkowe odpowiada wymaganej funkcji układu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To siłownik, w którym sprężone powietrze wykonuje pracę tylko w jednym kierunku (np. wysuw/pchnięcie), a powrót następuje bez zasilania drugiej komory, zwykle dzięki sprężynie w siłowniku lub obciążeniu zewnętrznemu. Na schemacie rozpoznasz go po jednym przyłączu roboczym.
"Pchający" oznacza, że ruch roboczy to zwykle wysuw tłoczyska realizowany doprowadzeniem powietrza do komory roboczej. Na schemacie ocenisz to po stronie siłownika, do której podłączono przewód z zaworu w stanie wysterowania oraz po obecności sprężyny po stronie powrotu.
Monostabilny zawór ma jedno położenie stabilne. Po zaniku zasilania cewki nie "zostaje" w ostatnim położeniu, tylko wraca sprężyną do położenia spoczynkowego. W zadaniach egzaminacyjnych trzeba sprawdzić, co dzieje się z siłownikiem w stanie spoczynku układu.
Najczęściej stosuje się rozdzielacze 3/2, bo siłownik ma jedno przyłącze robocze. Taki zawór w jednym położeniu doprowadza zasilanie do siłownika, a w drugim zapewnia odpowietrzenie, co umożliwia powrót sprężyny. Kluczowe jest też, czy zawór jest mono- czy bistabilny.
Gdy sprężyna ma cofnąć tłoczysko, powietrze z komory roboczej musi mieć drogę ujścia. Jeśli schemat nie zapewnia odpowietrzenia, w siłowniku powstaje "poduszka powietrzna" utrudniająca powrót. Dlatego poprawne połączenie zaworu musi przewidywać zasilanie i odpowietrzenie.
Najpewniejsza metoda to policzenie przyłączy (portów) w symbolu: 3/2 ma trzy przyłącza i dwa położenia, a 5/2 ma pięć przyłączy i dwa położenia. W praktyce 5/2 częściej współpracuje z siłownikami dwustronnego działania, bo obsługuje dwa przewody robocze.
W typowych zadaniach szkolnych i egzaminacyjnych siłownik jednostronny jest pokazywany ze sprężyną powrotną w symbolu. W praktyce zdarzają się też rozwiązania z powrotem grawitacyjnym lub obciążeniem, ale wtedy schemat musi to jasno sugerować. Na egzaminie najczęściej sprężyna jest kluczową wskazówką.
Najczęściej: pomylenie siłownika jedno- i dwustronnego (ignorowanie liczby przyłączy), nieuwzględnienie monostabilności zaworu (brak sprawdzenia sprężyny powrotnej) oraz pominięcie toru odpowietrzenia. Pomaga zasada: najpierw siłownik, potem zawór, na końcu połączenia.
Stosuje się je, gdy po zaniku sygnału sterującego układ ma wrócić do stanu bezpiecznego lub bazowego (np. cofnięcie siłownika sprężyną, odcięcie zasilania odbiornika). Monostabilność ułatwia przewidywalne zachowanie po awarii zasilania cewki lub sterownika.
Ćwicz rozpoznawanie: typu siłownika, liczby portów zaworu, mono- vs bistabilności oraz funkcji położeń spoczynkowych. Dobrym treningiem jest opisywanie "co się stanie po wysterowaniu" i "co się stanie po zaniku sygnału". To dokładnie to, co jest sprawdzane w takich pytaniach.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 66% zdających egzamin. średnie

Źródła:

  • Szczegółowe informacje wymagają materiałów specjalistycznych (np. podręczników pneumatyki lub katalogów producentów z opisem zaworów 3/2 monostabilnych oraz symboliki schematów).

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z pneumatyki siłowej (symbole, zawory rozdzielające, siłowniki)
  • Materiały dydaktyczne producentów pneumatyki (katalogi symboli, przykładowe schematy aplikacyjne)
  • Ćwiczenia z czytania schematów: identyfikacja 3/2 vs 5/2, mono- vs bistabilny, jedno- vs dwustronny siłownik

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego