KWALIFIKACJA ELM1 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 20.
Na przedstawionym schemacie zawór dławiąco-zwrotny regulujący prędkość wysuwu tłoczyska siłownika na wylocie oznaczono jako
Ilustracja przedstawia schemat pneumatyczny związany z automatyzacją, który jest częścią egzaminu zawodowego dla
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zawór dławiąco-zwrotny do regulacji prędkości wysuwu na wylocie (meter-out) musi dławić powietrze uchodzące z komory opróżnianej podczas wysuwu, a w kierunku zasilania zapewniać swobodny przepływ. Na schemacie taką orientację (wymuszenie dławienia przy wypływie z siłownika A1) ma element oznaczony jako V4.

Pełne wyjaśnienie:

Regulacja prędkości siłownika pneumatycznego najczęściej realizowana jest zaworem dławiąco-zwrotnym, czyli połączeniem dławika i zaworu zwrotnego w gałęziach równoległych. Dzięki temu w jednym kierunku przepływ jest niemal swobodny (przez zawór zwrotny), a w przeciwnym kierunku jest ograniczany (przez dławik).

W pytaniu chodzi o element, który reguluje prędkość wysuwu tłoczyska poprzez dławienie na wylocie, czyli metodę meter-out. Podczas wysuwu siłownika z komory zasilanej dopływa powietrze, natomiast druga komora jest opróżniana do atmosfery. Aby regulować prędkość na wylocie, należy dławić właśnie strumień uchodzący z komory opróżnianej.

Na schemacie przy siłowniku A1 znajdują się dwa zawory dławiąco-zwrotne. Wybór poprawnego elementu wymaga sprawdzenia orientacji zaworu zwrotnego: przy właściwym ustawieniu dla meter-out zawór zwrotny umożliwia swobodny przepływ w stronę siłownika (zasilanie komory), a przy przepływie od siłownika w kierunku wylotu zawór zwrotny blokuje i wymusza przejście przez dławik. Tę funkcję dla wysuwu realizuje V4, ponieważ jest włączony w linię związaną z komorą tłoczyskową i ma taką orientację, że przy wypływie z tej komory przepływ jest dławiony.

Pozostałe odpowiedzi są typowymi "pułapkami":

  • V3 dotyczy drugiego kierunku ruchu (łatwo pomylić wysuw z chowaniem, jeśli nie przeanalizuje się, która komora jest opróżniana przy danym ruchu).
  • V5 i V6 są powiązane z innym siłownikiem (A2) oraz mają odwróconą orientację zaworów zwrotnych, co odpowiada dławieniu w innej konfiguracji (meter-in), a nie regulacji wysuwu na wylocie dla A1.

W praktyce meter-out dla ruchu roboczego (np. wysuwu) daje zwykle stabilniejszą prędkość przy zmiennym obciążeniu, dlatego na schematach warto zawsze sprawdzać: który kierunek ma być dławiący i czy zawór zwrotny nie omija dławika w niepożądanym kierunku.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To element łączący dławik i zawór zwrotny w jednej obudowie. W jednym kierunku przepływ jest swobodny (przez zawór zwrotny), a w przeciwnym jest ograniczany (przez dławik). Dzięki temu można regulować prędkość siłownika tylko w wybranym kierunku ruchu.
Meter-out polega na dławieniu powietrza wypływającego z komory, która jest opróżniana podczas ruchu siłownika. Ograniczenie wylotu wytwarza przeciwciśnienie i stabilizuje ruch, zwłaszcza przy zmiennym obciążeniu. Wymaga właściwej orientacji zaworu zwrotnego w dławiku.
Przy meter-out dławiony jest odpływ z komory opróżnianej, co ogranicza "uciekanie" siłownika pod wpływem obciążenia i poprawia powtarzalność prędkości. Meter-in (dławienie dolotu) może powodować niestabilność, gdy obciążenie zmienia się lub gdy siłownik jest "ciągnięty" przez siły zewnętrzne.
Trzeba sprawdzić, w którą stronę pozwala na swobodny przepływ zawór zwrotny w gałęzi równoległej do dławika. Jeśli swobodny przepływ jest do siłownika, a od siłownika przepływ jest dławiony, to jest to typowe meter-out dla danego kierunku ruchu.
Wysuw to ruch, w którym tłoczysko wysuwa się na zewnątrz, a tłok przesuwa się w stronę przeciwległej pokrywy. W tym czasie jedna komora jest napełniana sprężonym powietrzem, a druga jest opróżniana. Do poprawnej analizy schematu trzeba ustalić, która komora jest w danym ruchu "wylotem".
Najczęstsze pomyłki to mylenie wysuwu z chowaniem oraz wybieranie dławika "przy siłowniku" bez sprawdzenia orientacji zaworu zwrotnego. Uczniowie mylą też meter-in z meter-out, zakładając, że dławienie zawsze jest na dolocie. Warto analizować kierunek przepływu w obu gałęziach zaworu.
Najczęściej montuje się go blisko siłownika, aby dławienie działało stabilnie i aby ograniczyć wpływ objętości przewodów na dynamikę układu. Nie jest to jednak absolutna reguła — kluczowe jest poprawne włączenie w linię właściwej komory i prawidłowa orientacja zaworu zwrotnego względem kierunku przepływu.
Najważniejsze są symbole rozdzielaczy (np. 5/2), siłowników (jedno- lub dwustronnego działania), dławików, zaworów zwrotnych oraz zasilania i odpowietrzenia. W praktyce egzaminacyjnej warto ćwiczyć rozpoznawanie, gdzie jest gałąź swobodnego przepływu, a gdzie następuje dławienie.
Meter-in bywa użyteczne przy małych obciążeniach i gdy zależy na prostym ograniczeniu dopływu do komory. Może jednak pogarszać stabilność prędkości przy zmiennych siłach zewnętrznych. Dlatego przed wyborem metody trzeba ocenić charakter ruchu (roboczy/jałowy) i wpływ obciążenia na siłownik.
Ćwicz analizę schematów: najpierw ustal kierunek ruchu siłownika, potem wskaż komorę napełnianą i opróżnianą, a na końcu sprawdź orientację zaworu zwrotnego w dławiku. Pomaga też reguła: w meter-out dławisz "ucieczkę" powietrza z komory opróżnianej.
info

Statystycznie 38% uczniów zna prawidłową odpowiedź. bardzo trudne

Eksperci podkreślają: "Zawór dławiąco-zwrotny do regulacji prędkości wysuwu na wylocie (meter-out) musi dławić powietrze uchodzące z komory opróżnianej podczas wysuwu, a w kierunku zasilania zapewniać swobodny przepływ."

Źródła:

  • ISO 1219-1:2012, Fluid power systems and components — Graphical symbols and circuit diagrams — Part 1: Graphical symbols

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z pneumatyki: rozdział o regulacji prędkości siłowników i dławikach jednostronnych
  • Karty katalogowe zaworów dławiąco-zwrotnych (opis kierunku swobodnego przepływu i kierunku dławienia)
  • Ćwiczenia z czytania schematów wg symboliki ISO 1219-1 (rozpoznawanie zaworów zwrotnych, dławików i rozdzielaczy)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego