KWALIFIKACJA ROL4 - CZERWIEC 2016

PYTANIE NR 40.
Na zdjęciu przedstawiono łożyska
Ilustracja przedstawia sześć łożysk tocznych, które są kluczowym elementem w mechanizmach rolniczych.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Łożyska toczne rozpoznaje się po obecności elementów tocznych (kulek lub wałeczków) pracujących między bieżniami pierścieni. Łożyska ślizgowe nie mają kulek/wałeczków, tylko powierzchnie ślizgowe. Określenia "specjalne" i "zębate" nie opisują podstawowego rodzaju łożyska.

Pełne wyjaśnienie:

Łożysko jest elementem maszyn służącym do podparcia i prowadzenia wału lub innego elementu wirującego/poruszającego się, przy możliwie małych oporach ruchu. W praktyce rolniczej łożyska spotyka się m.in. w piastach kół, przekładniach, wałkach WOM, przenośnikach oraz różnych zespołach wirujących maszyn.

Dlaczego poprawne jest "toczne"?
Łożyska toczne mają charakterystyczne elementy toczne (kulki lub wałeczki), które toczą się pomiędzy bieżniami pierścienia wewnętrznego i zewnętrznego (często z koszykiem). Na zdjęciach zwykle widać właśnie te elementy: kulki/wałeczki oraz pierścienie bieżni.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "ślizgowe" – łożyska ślizgowe nie posiadają kulek ani wałeczków. Ruch realizuje się przez ślizganie czopa po panewce (zwykle z warstwą smaru/oleju). Jeśli na ilustracji widać kulki/wałeczki, nie jest to łożysko ślizgowe.
  • "specjalne" – to określenie nie jest podstawową, jednoznaczną kategorią konstrukcyjną w tym typie zadania. W praktyce można mówić o łożyskach specjalnego przeznaczenia, ale najpierw rozróżnia się główną zasadę pracy: toczne albo ślizgowe.
  • "zębate" – "zębate" odnosi się do kół zębatych/przekładni, a nie do rodzaju łożyska. Zęby są cechą elementów przeniesienia napędu, nie elementów tocznych łożyska.

Wskazówka egzaminacyjna: szukaj na obrazie tego, co "pracuje" w łożysku. Jeśli widać kulki/wałeczki między pierścieniami – wybór powinien wskazywać na łożysko toczne. Gdy widać panewkę/tuleję bez elementów tocznych – bardziej pasuje łożysko ślizgowe.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Łożysko toczne to łożysko, w którym tarcie ślizgowe zastąpiono toczeniem elementów (kulek lub wałeczków) między bieżniami. Na zdjęciach zwykle widać pierścień zewnętrzny, pierścień wewnętrzny oraz kulki/wałeczki (często z koszykiem).
Łożysko ślizgowe działa na zasadzie ślizgania czopa po panewce/tulei (zwykle z filmem olejowym lub smarem). W odróżnieniu od łożyska tocznego nie ma kulek ani wałeczków. Różnica jest widoczna konstrukcyjnie i wpływa na wymagania smarowania.
Typowe elementy to: pierścień wewnętrzny, pierścień zewnętrzny, bieżnie, elementy toczne (kulki lub wałeczki) oraz koszyk. Te części ułatwiają rozpoznanie łożyska na ilustracji egzaminacyjnej.
Łożyska toczne są popularne, bo mają małe opory ruchu, dobrze pracują przy ruchu obrotowym i są łatwo dostępne jako części zamienne. W maszynach rolniczych spotyka się je m.in. w piastach, przekładniach, napędach przenośników oraz zespołach wirujących.
Typowe objawy to: hałas (wycie, chrobotanie), zwiększone luzy, przegrzewanie się obudowy, drgania oraz nierówna praca zespołu. W praktyce warto przerwać pracę, bo uszkodzone łożysko może doprowadzić do awarii wału lub obudowy.
Najczęstsze pomyłki to szukanie "nazwy brzmiącej fachowo" zamiast cech konstrukcyjnych oraz mylenie elementów napędu z łożyskami. Dobra metoda to sprawdzenie, czy widać kulki/wałeczki i pierścienie bieżni – to klucz do łożysk tocznych.
Nie. Określenie "zębate" odnosi się do elementów z uzębieniem, np. kół zębatych i przekładni. Łożyska klasyfikuje się głównie jako toczne lub ślizgowe, a dalej według konstrukcji (np. kulkowe, wałeczkowe), ale nie jako "zębate".
Łożysko ślizgowe bywa korzystne, gdy konstrukcja ma być prosta, odporna na zabrudzenia lub gdy ważna jest zdolność tłumienia drgań. W praktyce decyzja zależy od obciążeń, prędkości, warunków smarowania i zaleceń producenta maszyny.
Najpewniej dobiera się je po oznaczeniu z łożyska (symbol na pierścieniu) albo według dokumentacji maszyny. Warto też uwzględnić wymiary, typ (toczne/ślizgowe), sposób uszczelnienia i warunki pracy (kurz, wilgoć). Zły dobór skraca trwałość i zwiększa ryzyko awarii.
Opanuj podział na łożyska toczne i ślizgowe oraz naucz się rozpoznawać elementy (kulki/wałeczki, bieżnie, koszyk). Ćwicz na zdjęciach części z maszyn rolniczych i łącz to z praktyką serwisową: objawy zużycia, smarowanie oraz bezpieczna wymiana.
info

Statystycznie 70% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnio łatwe

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że łożyska toczne rozpoznaje się po obecności elementów tocznych (kulek lub wałeczków) pracujących między bieżniami pierścieni.

Źródła:

  • SKF, "Rolling bearings" (podstawy: budowa i zasada działania łożysk tocznych), https://www.skf.com/group/products/rolling-bearings (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (PL), "Łożysko toczne" https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81o%C5%BCysko_toczne (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (PL), "Łożysko ślizgowe" https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81o%C5%BCysko_%C5%9Blizgowe (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Katalogi producentów łożysk (sekcje: budowa i rodzaje łożysk)
  • Podręczniki do podstaw budowy maszyn (rozdziały o łożyskach)
  • Materiały serwisowe i instrukcje obsługi maszyn rolniczych (elementy podparcia wałów)

Aktualizacja pytania: 03.04.2026

Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego