KWALIFIKACJA MED3 + MED14 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 33.
Opiekun medyczny planując czynności opiekuńcze w stosunku do 85-letniej podopiecznej, za pomocą skali Lawtona powinien ocenić
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Skala Lawtona służy do oceny samodzielności w tzw. instrumentalnych (złożonych) czynnościach dnia codziennego, ważnych w samodzielnym funkcjonowaniu w środowisku domowym.
Nie jest narzędziem do pomiaru bólu ani poziomu świadomości, a czynności podstawowe ocenia się innymi skalami.

Pełne wyjaśnienie:

Skala Lawtona jest narzędziem oceny samodzielności w złożonych, instrumentalnych czynnościach dnia codziennego (IADL). Tego typu czynności pokazują, czy osoba potrafi funkcjonować względnie niezależnie w warunkach domowych i społecznych, a więc są szczególnie przydatne, gdy opiekun planuje zakres wsparcia u osoby starszej.

Dlatego poprawna jest odpowiedź: "samodzielność wykonywania złożonych czynności życia codziennego" – to właśnie mierzy skala Lawtona. Wynik ułatwia zaplanowanie, w jakich obszarach potrzebna będzie pomoc (np. w zadaniach wymagających organizacji, inicjatywy i radzenia sobie w środowisku).

Pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe, bo dotyczą innych obszarów oceny:

  • "poziom odczuwanego bólu" – ból ocenia się skalami bólu (np. opisowymi lub liczbowymi). Skala Lawtona nie jest skonstruowana do pomiaru natężenia bólu.
  • "poziom świadomości" – świadomość i przytomność ocenia się innymi narzędziami klinicznymi. Lawton koncentruje się na funkcjonowaniu w czynnościach instrumentalnych, a nie na stanie świadomości.
  • "samodzielność wykonywania podstawowych czynności dnia codziennego" – podstawowe ADL (np. samoobsługa) są oceniane odrębnymi skalami. Mylenie ADL z IADL to częsty błąd, bo obie grupy dotyczą "czynności dnia codziennego", ale mają inny poziom złożoności.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawiają się słowa "złożone", "instrumentalne" albo chodzi o funkcjonowanie w domu i społeczeństwie, najczęściej chodzi o IADL (Lawton). Gdy mowa o podstawowej samoobsłudze, częściej jest to ADL.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Skala Lawtona ocenia samodzielność w instrumentalnych (złożonych) czynnościach dnia codziennego, czyli takich, które warunkują niezależne funkcjonowanie w domu i w środowisku. Wynik pomaga zaplanować, w jakich zadaniach potrzebne jest wsparcie opiekuna.
ADL to czynności podstawowe związane z samoobsługą, a IADL to czynności bardziej złożone, wymagające organizacji i radzenia sobie w środowisku. W praktyce IADL często spada wcześniej niż ADL, dlatego jest ważne w planowaniu opieki domowej.
Skala Lawtona dotyczy funkcjonowania w czynnościach dnia codziennego, a nie odczuć somatycznych. Ból wymaga osobnych narzędzi (np. skal liczbowych lub opisowych), bo mierzy natężenie i wpływ dolegliwości, a nie stopień samodzielności.
Nie. Skala Lawtona jest skalą funkcjonalną i koncentruje się na tym, czy osoba potrafi wykonywać złożone czynności życiowe. Poziom świadomości ocenia się innymi metodami klinicznymi, ponieważ to odrębny obszar stanu ogólnego pacjenta.
Wynik wskazuje, w jakich złożonych zadaniach pacjent jest niesamodzielny i gdzie należy zaplanować pomoc (np. organizacja spraw domowych). Ułatwia też dokumentowanie zmian w czasie i przekazywanie informacji w zespole opiekuńczym.
Najczęstszy błąd to mylenie IADL z ADL, bo oba pojęcia dotyczą "czynności dnia codziennego". Uczniowie wybierają odpowiedź o podstawowych czynnościach, mimo że skala Lawtona dotyczy złożonych. Drugi błąd to wskazanie bólu lub świadomości, choć to inne narzędzia.
Gdy celem jest ocena samoobsługi i podstawowej sprawności (np. czy pacjent radzi sobie z czynnościami pielęgnacyjnymi i poruszaniem się w codziennym zakresie). Wtedy stosuje się narzędzia skoncentrowane na ADL, a nie na czynnościach instrumentalnych.
Wskazówkami są sformułowania typu: "złożone", "instrumentalne", "funkcjonowanie w domu" lub planowanie wsparcia w samodzielnym prowadzeniu spraw codziennych. Takie opisy sugerują ocenę IADL, czyli obszar skali Lawtona.
Tak. Samodzielność w złożonych czynnościach może się pogarszać lub poprawiać zależnie od stanu zdrowia, rehabilitacji i wsparcia. Dlatego narzędzie bywa używane do porównywania funkcjonowania w czasie i weryfikowania planu opieki.
Ucz się parami i porównaniami: co ocenia dana skala, do czego służy i czego nie mierzy. Dobrą metodą jest tabela: skale funkcjonalne (ADL/IADL), skale bólu oraz narzędzia oceny świadomości. Na egzaminie dopasuj skalę do celu oceny z treści pytania.
info

Statystycznie 48% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Źródła:

  • Lawton, M. P.; Brody, E. M. "Assessment of Older People: Self-Maintaining and Instrumental Activities of Daily Living", The Gerontologist, 1969; 9(3):179–186.
  • PubMed (opis publikacji i danych bibliograficznych): https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/5349366/ (dostęp: 2026-02-28)
  • Katz, S. i wsp. "Studies of Illness in the Aged. The Index of ADL", JAMA, 1963. (klasyczne narzędzie do podstawowych ADL; dla porównania z IADL)

Materiały:

  • Podręczniki z geriatrii i opieki długoterminowej opisujące ADL i IADL
  • Materiały dydaktyczne do kwalifikacji MED.3 dotyczące oceny funkcjonalnej
  • Artykuły przeglądowe o zastosowaniu skali Lawtona w ocenie seniorów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego