KWALIFIKACJA MOT5 - PAŹDZIERNIK 2016

PYTANIE NR 5.
Stosunek objętości cylindra nad tłokiem w położeniach DMP i GMP określa
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Stopień sprężania jest wielkością geometryczną: to stosunek objętości nad tłokiem przy dolnym martwym punkcie do objętości nad tłokiem przy górnym martwym punkcie. Ciśnienie sprężania jest wynikiem pomiaru i zależy m.in. od stanu silnika oraz warunków pomiaru.

Pełne wyjaśnienie:

Stosunek objętości cylindra nad tłokiem w położeniach DMP i GMP opisuje stopień sprężania. Jest to parametr konstrukcyjny (geometryczny) silnika tłokowego. W uproszczeniu mówi, ile razy zmniejsza się objętość przestrzeni nad tłokiem, gdy tłok przemieszcza się z dolnego martwego punktu do górnego martwego punktu.

Dlaczego to nie jest "ciśnienie sprężania"? Ciśnienie sprężania to wielkość mierzona podczas diagnozowania silnika (np. manometrem do pomiaru kompresji). Zależy ono nie tylko od geometrii (czyli m.in. stopnia sprężania), ale także od szczelności cylindra (pierścienie tłokowe, zawory, uszczelka pod głowicą), prędkości obrotowej rozrusznika, temperatury, ustawień rozrządu czy sposobu wykonania testu. Dlatego ciśnienie sprężania nie jest definiowane jako prosty stosunek objętości.

Dlaczego to nie jest "objętość skokowa silnika"? Objętość skokowa odnosi się do objętości przemieszczanej przez tłok między GMP a DMP (różnica objętości), a nie do ilorazu dwóch objętości. W pytaniu kluczowe jest słowo "stosunek" oraz odniesienie do dwóch stanów objętości nad tłokiem.

Dlaczego to nie jest "skok tłoka"? Skok tłoka to wielkość liniowa (droga tłoka między GMP i DMP), wyrażana w jednostkach długości. Pytanie dotyczy objętości, więc skok tłoka nie pasuje ani wymiarowo, ani znaczeniowo.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się "stosunek objętości w DMP i GMP", rozpoznaj to jako definicję parametru geometrycznego silnika, czyli stopnia sprężania. Gdy mowa o "wyniku pomiaru" lub "wartości na manometrze", wtedy chodzi o ciśnienie sprężania.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Stopień sprężania to stosunek objętości przestrzeni nad tłokiem, gdy tłok jest w dolnym martwym punkcie, do objętości tej przestrzeni w górnym martwym punkcie. Jest to parametr konstrukcyjny silnika, związany z geometrią cylindra i komory spalania.
Stopień sprężania wynika z geometrii (objętości w dwóch położeniach tłoka), więc jest wielkością "z definicji". Ciśnienie sprężania jest natomiast wynikiem pomiaru i zależy od szczelności, temperatury, prędkości rozrusznika i procedury testu, więc nie jest prostym ilorazem objętości.
Jeśli w pytaniu pojawia się "stosunek objętości w GMP i DMP" lub mowa o parametrach konstrukcyjnych silnika, chodzi o stopień sprężania. Jeśli pojawia się "pomiar", "manometr", "wartość na cylindrze" albo diagnostyka szczelności, wtedy chodzi o ciśnienie sprężania.
GMP (górny martwy punkt) to skrajne położenie tłoka najbliżej głowicy, a DMP (dolny martwy punkt) to skrajne położenie najdalej od głowicy. Są to punkty zwrotne ruchu tłoka, używane do opisu suwów pracy silnika i wielkości objętości w cylindrze.
Nie. Objętość skokowa to różnica objętości cylindra między DMP a GMP (ile "przemieszcza" tłok), zwykle podawana w cm³ lub dm³. Stopień sprężania jest ilorazem dwóch objętości (w DMP i GMP) i jest wielkością bezwymiarową.
Zbyt wysoki stopień sprężania w silniku ZI może zwiększać ryzyko spalania stukowego, co wymaga paliwa o wyższej odporności na spalanie stukowe i prawidłowego sterowania zapłonem. Z drugiej strony, wyższy stopień sprężania może poprawiać sprawność, jeśli układ jest do tego zaprojektowany.
Ciśnienie sprężania mierzy się podczas diagnostyki stanu silnika, np. przy problemach z rozruchem, nierównej pracy, spadku mocy lub zwiększonym zużyciu oleju. Wynik pomaga ocenić szczelność cylindra (pierścieni, zaworów, uszczelki), ale nie zastępuje wiedzy o stopniu sprężania.
Bo ciśnienie sprężania zależy od wielu czynników eksploatacyjnych: szczelności (zużycie pierścieni i gładzi, nieszczelne zawory), temperatury silnika, prędkości obrotowej podczas kręcenia rozrusznikiem, a także od tego, czy przepustnica była otwarta i jak wykonano procedurę pomiaru.
Stopień sprężania zależy od geometrii: objętości komory spalania, wymiarów cylindra (średnica), skoku tłoka oraz kształtu denka tłoka i głowicy. Zmiany konstrukcyjne lub modyfikacje (np. planowanie głowicy) mogą zmieniać objętość komory i tym samym stopień sprężania.
Tak. W silniku o zapłonie samoczynnym sprężanie powietrza ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia temperatury potrzebnej do samozapłonu paliwa po wtrysku. Dlatego stopień sprężania jest istotnym parametrem konstrukcyjnym i wpływa na warunki spalania oraz rozruch, zwłaszcza w niskich temperaturach.
info

Statystycznie 60% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Stopień sprężania jest wielkością geometryczną: to stosunek objętości nad tłokiem przy dolnym martwym punkcie do objętości nad tłokiem przy górnym martwym punkcie."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Stopień sprężania" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Stopie%C5%84_spr%C4%99%C5%BCania (dostęp: 2026-03-01)
  • Encyclopaedia Britannica: "Compression ratio" — https://www.britannica.com/technology/compression-ratio (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL): "Silnik spalinowy" (pojęcia GMP/DMP i praca tłoka) — https://pl.wikipedia.org/wiki/Silnik_spalinowy (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręczniki do podstaw budowy i działania silników spalinowych (dział: stopień sprężania, objętości w cylindrze)
  • Materiały szkolne/branżowe z diagnostyki silników: rozdział o pomiarze ciśnienia sprężania i interpretacji wyników
  • Katalogowe dane techniczne producentów silników (parametry: stopień sprężania, pojemność skokowa)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego