KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 15.
Stycznik K1 silnika M1 mieszadła załączony jest wtedy, gdy wciśnięty jest przycisk S1 START rozpoczynający proces wyrobu masy plastycznej, gdy czujnik poziomu B1 jest aktywny, natomiast przycisk S2 STOP jest w pozycji niewciśniętej. Który schemat blokowy przedstawia opisany proces?
Ilustracja przedstawia cztery schematy blokowe, oznaczone literami A, B, C i D, które ilustrują proces sterowania
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Stycznik K1 ma być załączony tylko wtedy, gdy jednocześnie spełnione są trzy warunki:
S1 START wciśnięty ∧ B1 aktywny ∧ S2 STOP niewciśnięty (czyli negacja sygnału STOP). Poprawny schemat musi więc realizować koniunkcję dwóch sygnałów oraz warunek "NOT STOP", co odpowiada odpowiedzi "A.".

Pełne wyjaśnienie:

Opis pracy stycznika K1 można sprowadzić do prostego warunku logicznego: wyjście (K1) ma być w stanie 1 wyłącznie wtedy, gdy wszystkie wymagania wejściowe są spełnione jednocześnie.

Z treści wynikają trzy przesłanki:

  • S1 START wciśnięty – jest to sygnał żądania uruchomienia procesu, więc musi być "prawdziwy".
  • B1 aktywny – czujnik poziomu pełni rolę zezwolenia procesowego (np. jest materiał / osiągnięto wymagany poziom). Jeśli nie jest aktywny, uruchomienie mieszadła jest zablokowane.
  • S2 STOP niewciśnięty – to warunek w postaci negacji: układ ma pracować, gdy STOP nie jest aktywowany. W logice odpowiada to "NOT(STOP)" albo "STOP=0".

Całość zapisujemy jako: K1 = S1 AND B1 AND NOT(S2) (w sensie stanu wciśnięcia STOP). Schemat prawidłowy musi więc zawierać bramkę AND (koniunkcję) dla wymaganych sygnałów oraz odwrócenie (negację) warunku STOP albo równoważne przedstawienie "STOP niewciśnięty".

Dlaczego pozostałe schematy są błędne? Najczęstsze nieprawidłowości w takich zadaniach to:

  • zastąpienie AND operacją OR, co powoduje, że K1 załączy się po spełnieniu tylko jednego warunku (zbyt "liberalne" sterowanie),
  • brak negacji STOP (układ wymagałby wciśnięcia STOP do uruchomienia),
  • pominięcie czujnika B1 albo START, przez co logika nie odpowiada opisowi procesu.

Odpowiedź "A." jest poprawna, ponieważ jako jedyna przedstawia załączenie K1 dokładnie dla kombinacji: START=1, B1=1 oraz STOP=0. Praktyczna wskazówka egzaminacyjna: przed wyborem schematu wypisz sobie krótką "tablicę warunku" w postaci równania logicznego, a dopiero potem dopasuj rysunek.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
W zapisie logicznym oznacza to warunek zanegowany: układ ma działać, gdy STOP nie jest aktywny, czyli NOT(STOP). W praktyce często odpowiada to stykowi NC, który przewodzi w stanie spoczynku, ale na egzaminie kluczowe jest odczytanie sensu: "STOP ma nie blokować".
Najpierw wypisz wymagania z treści, a potem połącz je jako koniunkcję: K1 = START AND B1 AND NOT(STOP). Słowa "gdy" i "natomiast" nie zmieniają faktu, że wszystkie warunki muszą być spełnione jednocześnie.
Czujnik poziomu chroni proces i maszynę: mieszadło powinno pracować tylko wtedy, gdy jest materiał lub osiągnięto wymagany poziom. To typowa blokada technologiczna, która zapobiega pracy "na sucho", przeciążeniom oraz błędom procesu.
Najczęściej myli się AND z OR (układ załącza się zbyt łatwo) oraz zapomina o negacji STOP (wtedy schemat wymaga wciśnięcia STOP do pracy). Częsta jest też utrata jednego warunku, np. nieuwzględnienie B1.
Nie, jeśli treść tego nie opisuje. Jeżeli podano wyłącznie warunek "załączony jest wtedy, gdy START jest wciśnięty…", to należy traktować to jako warunek chwilowy. Samopodtrzymanie musi wynikać wprost ze schematu lub opisu (np. "po uruchomieniu pracuje do STOP").
W logice blokowej AND zwykle jest przedstawiany jako blok/bramka, która daje 1 dopiero, gdy wszystkie wejścia są w stanie 1. OR daje 1 już przy jednym wejściu równym 1. Na egzaminie warto sprawdzić "skrajne" przypadki: START=1, B1=0 – wynik powinien być 0.
Wybierz 2–3 testowe kombinacje wejść zgodne z opisem i porównaj z działaniem schematu. Np. START=1, B1=1, STOP niewciśnięty → K1 musi być 1. START=1, B1=1, STOP wciśnięty → K1 musi być 0. To szybko eliminuje błędne warianty.
Stycznik to element wykonawczy, który załącza/wyłącza zasilanie silnika w torze mocy, a sterowany jest sygnałem z obwodu sterowania (np. z PLC). W systemach mechatronicznych stycznik bywa uruchamiany na podstawie przycisków, czujników i logiki procesu.
Gdy zastosowano elementy typu NC lub logikę "bezpieczną", w której przerwa w obwodzie oznacza alarm. Wtedy "aktywny" może zależeć od definicji w sterowniku. Na egzaminie trzeba trzymać się treści: jeśli napisano "B1 jest aktywny", przyjmujesz, że to stan zezwolenia.
Stosuj stały schemat: (1) wypisz warunki w punktach, (2) zamień je na równanie logiczne, (3) pamiętaj o negacji dla "niewciśnięty/nieaktywny", (4) sprawdź dwa przypadki brzegowe. To ogranicza zgadywanie i zmniejsza ryzyko pomyłki.
info

Około 30% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Według specjalistów z branży: "Stycznik K1 ma być załączony tylko wtedy, gdy jednocześnie spełnione są trzy warunki:S1 START wciśnięty ∧ B1 aktywny ∧ S2 STOP niewciśnięty (czyli negacja sygnału STOP)."

Źródła:

  • IEC 61131-3: Programmable controllers – Part 3: Programming languages, rozdziały dot. operatorów boolowskich (AND, NOT) i opisu FBD/LAD
  • PN-EN 60947-4-1: Aparatura rozdzielcza i sterownicza niskonapięciowa – Styczniki i rozruszniki silnikowe, zakres definicji i funkcji stycznika w sterowaniu napędami

Materiały:

  • Podręcznik do podstaw automatyki/PLC: logika boolowska i układy START/STOP
  • Materiały producentów PLC (np. rozdziały o funkcjach logicznych AND/NOT w FBD/LAD)
  • Ćwiczenia z czytania schematów sterowania silnikami (stycznik, przyciski, czujniki)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego