KWALIFIKACJA ELE2 - STYCZEŃ 2022

PYTANIE NR 25.
Układ zasilania silnika trójfazowego przedstawiony na schemacie może realizować
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny układu zasilania silnika trójfazowego, który może realizować pracę ze zmiennym
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Układ rewersyjny silnika trójfazowego realizuje zmianę kierunku obrotów przez zamianę kolejności dwóch faz w obwodzie mocy, zwykle przy użyciu dwóch styczników z blokadą. Rozruch gwiazda–trójkąt zmienia sposób połączenia uzwojeń, a zmiana liczby biegunów i hamowanie dynamiczne wymagają innej konstrukcji lub innego toru zasilania.

Pełne wyjaśnienie:

Silnik trójfazowy zmienia kierunek obrotów wtedy, gdy zmieni się kolejność faz doprowadzonych do jego zacisków. W praktyce wykonuje się to układem rewersyjnym: dwa styczniki przełączają połączenia tak, aby w jednym położeniu fazy były podane "wprost", a w drugim dwie z nich były zamienione miejscami. Taki układ musi mieć też blokadę (elektryczną i/lub mechaniczną), żeby nie dopuścić do jednoczesnego załączenia obu styczników.

Odpowiedź "pracę ze zmiennym kierunkiem obrotów" jest więc właściwa, jeśli na schemacie widać przełączenie kolejności faz (typowe skrzyżowanie dwóch przewodów fazowych między stycznikami).

Pozostałe odpowiedzi dotyczą innych zadań:

  • "zmianę liczby par biegunów magnetycznych" realizuje się silnikiem o przełączalnych uzwojeniach (np. układ Dahlandera) lub inną konstrukcją uzwojeń. Sam układ styczników rewersu nie "tworzy" nowych biegunów – może jedynie przełączać połączenia zgodnie z wyprowadzonymi zaciskami.
  • "rozruch gwiazda – trójkąt" służy głównie do ograniczenia prądu rozruchowego: start w gwieździe, potem przejście na trójkąt. Na schemacie takiego układu kluczowe są przełączenia końców uzwojeń (U1/V1/W1 oraz U2/V2/W2) i stycznik "gwiazdy", a nie zamiana kolejności faz.
  • "hamowanie dynamiczne" zwykle wymaga doprowadzenia prądu stałego do uzwojeń stojana (lub innego toru hamowania), często z prostownikiem i elementami ograniczającymi prąd. Nie jest to to samo co rewers i nie wynika wyłącznie z przełożenia dwóch faz.

Na egzaminie warto zapamiętać: rewers = zamiana dwóch faz, a gwiazda–trójkąt = zmiana sposobu połączenia uzwojeń. To ułatwia szybkie rozpoznanie funkcji schematu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Kierunek obrotów zmienia się przez zamianę kolejności faz zasilania (zwykle zamienia się miejscami dwie fazy). W układach stycznikowych robi się to dwoma stycznikami rewersyjnymi z blokadą, aby nie mogły załączyć się jednocześnie.
To układ zasilania/sterowania, który umożliwia pracę silnika w dwóch kierunkach. Realizuje to przez przełączenie połączeń tak, aby w jednym stanie fazy były podane w normalnej kolejności, a w drugim z zamienionymi dwiema fazami.
Blokada (mechaniczna i/lub elektryczna) zapobiega jednoczesnemu załączeniu stycznika "prawo" i "lewo". Bez blokady mogłoby dojść do zwarcia międzyfazowego lub niebezpiecznego przełączenia pod obciążeniem.
Rewers zmienia kierunek obrotów przez zamianę kolejności faz. Rozruch gwiazda–trójkąt nie służy do zmiany kierunku, tylko do ograniczenia prądu rozruchowego: start w gwieździe (mniejsze napięcie fazowe), potem przejście na trójkąt.
Najczęściej widać dwa tory stycznikowe, gdzie w jednym z nich skrzyżowane są dwie fazy (zamiana L1 z L2 lub podobnie). Dodatkowo często występują styki pomocnicze realizujące blokadę wzajemną.
Nie każdy. Zmiana liczby par biegunów wymaga silnika z odpowiednio wyprowadzonym uzwojeniem (np. przełączalnym). Sam "zwykły" rewers stycznikowy nie zmienia biegunów – tylko kolejność faz w zasilaniu.
Stosuje się je, gdy trzeba szybko zatrzymać napęd (np. ze względów technologicznych lub bezpieczeństwa). W praktyce często polega na podaniu prądu stałego do stojana (przez prostownik i układ sterowania), co różni się od rewersowania.
Najczęstsze pomyłki to mylenie rewersu z gwiazda–trójkąt (bo oba układy mają kilka styczników) oraz nieuwzględnienie, że rewers musi mieć zamianę dwóch faz. Pomaga szukanie "skrzyżowania" przewodów fazowych.
Tak, w silniku trójfazowym zamiana dowolnych dwóch przewodów fazowych zmienia kierunek wirowania pola, a więc i kierunek obrotów (dla typowego silnika indukcyjnego). Trzeba jednak robić to układem przełączającym, nie "na żywo".
Przećwicz rozpoznawanie schematów: rewers, gwiazda–trójkąt, hamowanie, zabezpieczenia. Ucz się po cechach charakterystycznych (zamiana faz vs przełączenie końców uzwojeń). Dobrze działa też rysowanie prostych schematów z pamięci.
info

Statystycznie 53% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Układ rewersyjny silnika trójfazowego realizuje zmianę kierunku obrotów przez zamianę kolejności dwóch faz w obwodzie mocy, zwykle przy użyciu dwóch styczników z blokadą."

Źródła:

  • IEC 60947-4-1, Low-voltage switchgear and controlgear – Part 4-1: Contactors and motor-starters, (zakres: styczniki i rozruszniki silnikowe)
  • PN-EN 60204-1, Bezpieczeństwo maszyn – Wyposażenie elektryczne maszyn (zakres: wymagania ogólne dla obwodów i aparatury w maszynach)
  • Wikipedia (hasło): "Three-phase electric power" – sekcja o kolejności faz i wpływie na kierunek wirowania pola, https://en.wikipedia.org/wiki/Three-phase_electric_power - dostęp 2026-02-28

Materiały:

  • Dokumentacje katalogowe styczników i zestawów rewersyjnych (przykładowe schematy połączeń mocy i blokad)
  • Podstawy maszyn elektrycznych – rozdziały o silnikach indukcyjnych i metodach rozruchu
  • Materiały dydaktyczne z pracowni elektrycznej: schematy układów rewers, gwiazda–trójkąt, hamowanie

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego