W inwentaryzacji metodą spisu z natury porównuje się stan rzeczywisty zapasów ze stanem ewidencyjnym. Różnice mogą przyjąć formę niedoboru (brak w magazynie) albo nadwyżki (więcej niż w ewidencji). W treści zadania wskazano, że różnice są niezawinione, a kierownik jednostki zatwierdził ich rozliczenie przez kompensatę.
Kompensata polega na tym, że niedobór jednego asortymentu można rozliczyć nadwyżką innego, jeśli spełnione są warunki organizacyjne i merytoryczne (np. podobieństwo asortymentu, okoliczności powstania różnic, decyzja kierownika). Zastosowana zasada "mniejsza ilość i niższa cena" oznacza, że do kompensaty przyjmuje się wartości w sposób ostrożny: rozlicza się tylko tyle, ile "pokrywa się" ilościowo, i według niższej ceny, aby nie zawyżać wartości kompensaty.
Po przeprowadzeniu kompensaty mogą wystąpić dwa efekty:
- Jeżeli pozostaje niedobór (niepokryty nadwyżką), to w zależności od przyczyn może on obciążać różne pozycje kosztowe; w przypadku niezawinionych różnic typowo ujmuje się go w pozostałych kosztach operacyjnych.
- Jeżeli pozostaje nadwyżka (niezużyta do kompensaty), stanowi ona dodatnią różnicę zwiększającą wynik finansowy, dlatego ujmuje się ją jako pozostałe przychody operacyjne.
W odpowiedziach kluczowe są dwa elementy: kwota nadwyżki pozostałej po kompensacie oraz sposób jej ujęcia. Poprawna jest odpowiedź: "Wartość nadwyżki 160,00 zł zwiększy pozostałe przychody operacyjne", bo opisuje zarówno prawidłowy skutek (przychód), jak i konkretną wartość pozostającą po zastosowaniu zasady kompensaty.
Odpowiedzi wskazujące na obciążenie pozostałych kosztów operacyjnych są błędne, ponieważ koszty dotyczą niepokrytych niedoborów, a nie nadwyżek. Z kolei warianty z kwotą 80,00 zł są nieprawidłowe na poziomie obliczeniowym (nie odpowiadają wartości nadwyżki, która pozostaje po kompensacie zgodnie z zasadą ostrożnej wyceny).
Wskazówka egzaminacyjna: najpierw ustal, jaka część niedoboru i nadwyżki podlega kompensacie (ilościowo i cenowo), a dopiero potem zdecyduj, co zostało: pozostała nadwyżka → pozostałe przychody operacyjne, pozostały niedobór → pozostałe koszty operacyjne (dla różnic niezawinionych).
