KWALIFIKACJA ELM6 - WRZESIEŃ 2015

PYTANIE NR 28.
Z zamieszczonego na rysunku fragmentu programu wynika, że w czwartym kroku
Ilustracja przedstawia fragment schematu sterowania procesem technologicznym, który jest częścią egzaminu zawodowego dla
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wynika to z logiki sekwencyjnej widocznej w kroku 4: działanie mieszadła jest powiązane z warunkiem wejściowym czujnika temperatury S12.
Gdy S12 zadziała, w tym kroku realizowana jest akcja wyłączenia mieszadła. Pozostałe odpowiedzi opisują zależności od ogrzewania E1 lub pracę czasową 60 s, których nie wskazuje warunek S12.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniach opartych o fragment programu (często w formie kroków/sekwencji) kluczowe jest rozróżnienie: co jest warunkiem (sygnał wejściowy z czujnika) oraz co jest akcją (stan wyjścia, np. praca mieszadła lub ogrzewania).

Odpowiedź "mieszadło wyłącza się po zadziałaniu czujnika temperatury S12" jest poprawna, ponieważ odnosi się bezpośrednio do sygnału S12 i opisuje typową zależność: po osiągnięciu/wykryciu temperatury (zadziałanie czujnika) sterowanie zmienia stan elementu wykonawczego – tutaj mieszadła – na wyłączony w kroku 4 sekwencji.

Pozostałe propozycje są niepoprawne z typowych powodów interpretacyjnych:

  • "mieszadło włącza się bezpośrednio po wyłączeniu ogrzewania E1" – to opis relacji między dwoma wyjściami (ogrzewanie i mieszadło). Taka zależność mogłaby istnieć, ale musi wynikać wprost z warunku lub akcji w kroku. Jeżeli w kroku 4 kluczowy jest sygnał S12, nie można domniemywać, że zdarzeniem wyzwalającym jest wyłączenie E1.
  • "ogrzewanie jest włączone, mieszadło wyłącza się na 60 s" – zawiera element czasowy. Gdyby program przewidywał 60 s, w schemacie musiałby występować timer (funkcja czasowa) lub jednoznaczne odliczanie czasu w kroku. Sama informacja o czujniku S12 nie jest równoważna czasowi 60 s.
  • "ogrzewanie jest włączone, mieszadło włącza się na 60 s" – podobnie jak wyżej: zawiera timer i dodatkowo sugeruje włączenie mieszadła, co jest sprzeczne z interpretacją kroku 4 opartą o warunek zadziałania S12 prowadzący do wyłączenia mieszadła.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze najpierw identyfikuj symbole wejść (np. S12) i sprawdź, czy są użyte jako warunek w danym kroku. Dopiero potem oceniaj, które wyjścia (mieszadło, ogrzewanie) są w tym kroku ustawiane oraz czy występują funkcje czasowe.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najczęściej oznacza sterowanie sekwencyjne: proces jest podzielony na etapy, a w każdym etapie (kroku) wykonywane są określone akcje na wyjściach. Przejście do kolejnego kroku następuje po spełnieniu warunku, np. zadziałaniu czujnika lub upłynięciu czasu.
Zwykle wynika to z opisu w treści lub z podpisów na rysunku. W praktyce symbole typu Sxx bywają używane dla wejść/czujników. Na egzaminie kluczowe jest czytanie legendy na schemacie: jeśli S12 jest opisany jako czujnik temperatury, to sygnał S12 jest warunkiem logicznym w programie.
Bo wiele układów PLC korzysta z timerów, więc "60 s" brzmi wiarygodnie. Jednak czas ma sens tylko wtedy, gdy na schemacie widać funkcję czasową albo opis odliczania. Jeśli w kroku pojawia się warunek czujnikowy (np. S12), to nie wolno dopisywać czasu "z intuicji".
Warunek przejścia to informacja "kiedy" program ma zmienić krok (np. zadziałanie czujnika). Akcja to informacja "co" ma się dziać w kroku (np. włączenie/wyłączenie mieszadła). W zadaniach trzeba czytać, czy sygnał (S12) stoi przy przejściu, czy steruje bezpośrednio wyjściem.
To typowa logika procesu: po osiągnięciu wymaganej temperatury dalsze mieszanie może być zbędne albo ma zostać przerwane ze względów technologicznych. Czujnik temperatury dostarcza informację, że warunek został spełniony, a sterownik zmienia stan elementu wykonawczego, czyli mieszadła.
Nie. Taka zależność może być zaprojektowana, ale musi wynikać z programu. Wyjście ogrzewania i wyjście mieszadła to dwa niezależne sygnały, które mogą być powiązane warunkami, ale równie dobrze mogą działać niezależnie. Na egzaminie liczy się to, co wynika ze schematu, nie intuicja procesu.
Typowo spotyka się: czujnik temperatury (wejście), grzałkę/ogrzewanie (wyjście), mieszadło/silnik (wyjście), warunki przejść między krokami oraz ewentualne timery do opóźnień. Na schemacie kroków sprawdza się, w którym kroku aktywne są poszczególne wyjścia.
Timer stosuje się, gdy warunek ma zależeć od czasu (np. mieszaj przez 60 s), a czujnik – gdy ma zależeć od stanu procesu (np. osiągnięcie temperatury). Często łączy się oba podejścia: najpierw osiągnięcie temperatury, potem mieszanie przez określony czas.
Ćwicz na krótkich sekwencjach: wypisz dla każdego kroku, jakie wyjścia są włączone/wyłączone oraz jaki jest warunek przejścia. Zwracaj uwagę na symbole wejść (Sxx), wyjść (E/Q) i funkcje czasowe. Dobrym treningiem jest "tabela kroków": krok → warunek → akcje.
Najczęstsze to: dopisywanie relacji przyczynowej między wyjściami bez podstawy w programie, mylenie warunku przejścia z akcją, ignorowanie sygnałów wejściowych (np. S12) oraz automatyczne wybieranie odpowiedzi z czasem (60 s), mimo że timer nie występuje w schemacie.
info

Około 33% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że pozostałe odpowiedzi opisują zależności od ogrzewania E1 lub pracę czasową 60 s, których nie wskazuje warunek S12.

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers — Part 3: Programming languages (opis języków PLC i pojęć programowania, w tym SFC)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z programowania PLC (wejścia/wyjścia, timery, logika sekwencyjna)
  • Dokumentacja i przykłady do języków IEC 61131-3 (zwłaszcza SFC, LD, FBD)
  • Zadania treningowe z interpretacji fragmentów programów (kroki, warunki przejść, akcje)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego